بیمارستان فارابی

سندرم استیونز-جانسون (Stevens-Johnson Syndrome - SJS) و نکرولیز اپیدرمال توکسیک (TEN) طیفی از واکنش‌های افزایش حساسیت با واسطه کمپلکس‌های ایمنی هستند که غالباً در اثر مصرف داروها (نظیر آنتی‌بیوتیک‌ها، ضدتشنج‌ها و NSAIDها) ایجاد می‌شوند. همان‌طور که در سخنرانی جامع دکتر مهران زارعی قنواتی، فوق تخصص قرنیه و عضو هیئت علمی گروه بیماری های چشم دانشگاه علوم پزشکی تهران، در کنفرانس مشترک بیمارستان های فارابی و رازی، تحت عنوان “Stevens-Johnson Syndrome: From Skin to Sight” تأکید شد، درگیری چشمی یکی از چالش‌برانگیزترین و مخرب‌ترین عوارض این بیماری است که نیازمند مداخله زودهنگام و رویکرد چندتخصصی (Multidisciplinary) است.

تظاهرات بالینی چشمی (Clinical Presentation)

بر اساس دستورالعمل‌های AAO، تظاهرات چشمی SJS به دو فاز حاد و مزمن تقسیم می‌شود که دستیاران چشم‌پزشکی باید در معاینات بالینی به دقت آن‌ها را ارزیابی کنند:

فاز حاد:

• کونژکتیویت شدید و ترشحات چرکی
• نقص اپیتلیال قرنیه و ملتحمه (Epithelial Defects)
• تشکیل غشاهای کاذب (Pseudomembranes)
• التهاب شدید و شروع تشکیل سیمبلفارون (Symblepharon) در فورنیکس‌ها

فاز مزمن (سیکاتریسیل):

• خشکی چشم شدید ناشی از تخریب غدد اشکی، گابلت سل‌ها و مجاری میبومین
• انتروپیون، تریکیازیس و دیستیکیازیس
• نارسایی سلول‌های بنیادی لیمبال (LSCD) که منجر به ملتحمه‌ای شدن (Conjunctivalization) قرنیه می‌شود
• کراتینیزاسیون لبه پلک و سطح چشم
• کدورت، نازک‌شدگی و در نهایت سوراخ‌شدگی قرنیه

مدیریت و درمان؛ یک رویکرد چندتخصصی (Multidisciplinary Management)

بیماران مبتلا به SJS/TEN معمولاً در بخش‌های مراقبت ویژه (ICU) یا بخش سوختگی بستری می‌شوند. همکاری تنگاتنگ میان متخصصین پوست، داخلی، عفونی و چشم‌پزشک برای حفظ حیات و بینایی بیمار الزامی است.

اقدامات حیاتی در فاز حاد برای رزیدنت‌های چشم‌پزشکی:

1. معاینه روزانه:معاینه دقیق با فلورسئین (در صورت امکان با میکروسکوپ پرتابل) جهت ارزیابی وسعت نقص اپیتلیال.
2. درمان دارویی موضعی:

• استفاده مکرر از قطره‌های اشک مصنوعی و لوبریکانت‌های بدون ماده نگهدارنده (Preservative-free).
• کورتیکواستروئیدهای موضعی (با احتیاط کامل و مانیتورینگ دقیق جهت کنترل التهاب سطح چشم).
• آنتی‌بیوتیک‌های پروفیلاکتیک موضعی در صورت وجود نقص اپیتلیال برای جلوگیری از عفونت ثانویه.
• لیز کردن روزانه چسبندگی‌ها (سیمبلفارون) با استفاده از گلاس راد (Glass rod) آغشته به پماد.

3. مداخله جراحی (استاندارد طلایی):

• پیوند غشای آمنیوتیک (AMT): بر اساس پروتکل‌های AAO، پوشاندن زودهنگام سطح چشم، لبه پلک‌ها و فورنیکس‌ها با غشای آمنیوتیک (در هفته اول بروز بیماری) حیاتی‌ترین اقدام برای جلوگیری از عوارض سیکاتریسیل، کاهش التهاب و تسریع اپیتلیالیزاسیون است.

موفقیت در حفظ بینایی بیماران SJS به تشخیص زودهنگام درگیری سطح چشم و انجام به موقع پروسیجرهایی نظیر AMT بستگی دارد. رزیدنت‌های چشم‌پزشکی به عنوان خط اول ویزیت مشاوره در بیمارستان‌های سانترال، نقش کلیدی در پیشگیری از نابینایی دائمی این بیماران ایفا می‌کنند.